Op maandag 18 mei kwam het gehele team van ECOTIP onderzoekers bij elkaar voor een consortiumbijeenkomst. Tijdens deze bijeenkomst werd er een update gegeven over de voortgang van de verschillende werkpakketten en onderzoekers presenteerden posters met de resultaten van hun onderzoek.
Een van deze onderzoekers is Yuhong Sun, hij ontwikkelde in samenwerking met andere ECOTIP’ers de Dutch Environmental Stress Index. Deze kaart laat zien in welke buurten de meeste omgevingsstress opstapelt. Deze informatie kan gebruikt worden door beleidsmakers om te achterhalen in welke buurten omgevingsinterventies nodig zijn. De kaart met de totale ESI score voor Zuid-Holland is hieronder te zien. Een interactieve versie van de D-ESI kaart van heel Nederland is te vinden via deze LINK.
De leefomgeving speelt een belangrijke rol in de gezondheid van de burgerpopulatie. Het samenspel van omgevingsfactoren zoals luchtkwaliteit, geluid, woningkwaliteit en sociaaleconomische omstandigheden, versterkt elkaar en kan leiden tot een hogere belasting op de gezondheid van de inwoner. Tot nu toe ontbrak in Nederland een samenhangend overzicht van deze stapeling. Daarom is de Dutch Environmental Stress Index (D-ESI) ontwikkeld om de omgevingsbelasting per buurt zichtbaar te maken.
De D-ESI is een samengestelde maat die aangeeft hoe belastend de leefomgeving in een buurt is. Hierbij worden de verschillende omgevingsfactoren gecombineerd tot één score. De score is ten opzichte van de rest van de buurten in Nederland. Een hogere score betekent dat de leefomgeving ongunstiger is en de bewoners dus te maken hebben met meer omgevingsstress. De index maakt het mogelijk om buurten onderling te vergelijken, maar laat niet één specifiek probleem zien. In plaats daarvan geeft de D-ESI juist inzicht in de optelsom van meerdere ongunstige omstandigheden die zich in een buurt kunnen opstapelen.
Voor de index is gebruikgemaakt van landelijke gegevens over de leefomgeving in 2023. De index is opgebouwd uit drie samenhangende onderdelen:
Deze drie onderdelen zijn eerst afzonderlijk geanalyseerd en vervolgens samengevoegd tot een totaalscore per buurt. De scores zijn gestandaardiseerd, waarbij het landelijke gemiddelde rond nul ligt en hogere waarden wijzen op meer omgevingsstress. De kaarten per onderdeel zijn onderaan dit artikel te bekijken.
Uit de index blijkt dat omgevingsstress gemiddeld hoger is in stedelijke gebieden, vooral in de randen van grotere steden komen hogere scores voor. Tegelijkertijd zijn de verschillen binnen steden groot, buurten kunnen sterk van elkaar verschillen. Verschillende typen stress komen niet altijd op dezelfde plek voor. Steden scoren slechter op de index maar hebben vaak betere voorzieningen en bereikbaarheid. De index meet alleen negatieve druk (stress), dus niet de voordelen van een omgeving.
De index is online voor iedereen in te zien via deze link. Buurten met een lage score, en dus minder negatieve druk door omgevingsfactoren, zijn licht/wit gekleurd. Naarmate de kleur roder wordt, neemt de omgevingsstress toe. Het is belangrijk om deze kleuren relatief te interpreteren. Rood betekent niet dat een buurt ‘slecht’ is in absolute zin, maar dat de totale omgevingsbelasting daar hoger is dan gemiddeld.
De D-ESI kan worden gebruikt als signaleringsinstrument voor gericht en onderbouwd beleid voor een gezondere leefomgeving. De kaart toont duidelijk op welke plekke meerdere ongunstige omgevingsfactoren samenkomen. Voor het ontwikkelen van concrete interventies voor een bepaalde buurt is altijd nog aanvullende, lokale analyse nodig. Bijvoorbeeld welke omgevingsfactor de grootste negatieve druk geeft, of achterhalen welke positieve aspecten een rol spelen.
Fysieke leefomgeving (luchtkwaliteit, geluid). Hoe roder het gebied hoe meer luchtvervuiling, verkeerslawaai, stedelijke hitte en meer milieufactoren. Volgens de studie was de fysieke stress vooral geconcentreerd in stedelijke gebieden. Daarom dragen donkerrode gebieden op deze kaart vaak sterk bij aan een donkere kleur op de totale D-ESI-kaart.
Gebouwde Leefomgeving (woningen, infrastructuur en voorzieningen). Hoe roder het gebied hoe meer omgevingsstress ervaren wordt. In deze kaart betekent een donkerrood gebied ten opzichte van lichtrode gebieden minder voorzieningen, een grotere afstand tot zorg en winkels, minder OV-bereikbaarheid en minder infrastructuur. Hierdoor ontstaat een evenwicht waarbij bepaalde stadsranden of buitenwijken uiteindelijk het hoogst scoren op de totale D-ESI.
Sociaaleconomische omgeving (inkomen, bevolkingssamenstelling). Donkerrode gebieden op deze kaart duiden op een relatief lagere Sociaal-Economische Positie (SEP), meer sociale achterstand, kwetsbaardere bevolking en een grotere kans op gezondheidsverschillen. Stedelijke gebieden hebben gemiddeld een minder gunstige SEP. Daardoor dragen donkerrode gebieden op deze kaart vaak aanzienlijk bij aan een hoge totale D-ESI-score.