Samenwerking met gezinnen is de basis van het Bloesem-onderzoek. Zij zijn deskundig over hun eigen leven. Toch lukte het onvoldoende hen bij het onderzoek te betrekken. Het in contact komen met gezinnen bleek een breder vraagstuk in de wijk waar we werken. Naast wantrouwen tegenover instanties speelde mee dat veel ouders druk waren en veel aan hun hoofd hadden.
Dit stelde ons voor een dilemma. ‘Kunnen we wel verder als het niet lukt om gezinnen actief te betrekken bij het onderzoek?’ Om het dilemma te doorbreken, maakten we deze moeizame verbinding tot onderwerp van het onderzoek. Een werkgroep van vijf professionals uit de wijk ging hiermee aan de slag.
Een herhaling van zetten
De professionals waren al eerder betrokken geweest bij onderzoek in de wijk. Bloesem voelde daardoor als een herhaling van zetten en dat motiveerde niet. Bovendien was al veel geprobeerd om de afstand tussen gezinnen en instanties te verkleinen, zonder veel succes. Ook verschilden de prioriteiten en opdrachten van de betrokken organisaties, waardoor samenwerking rond bepaalde thema’s moeilijk bleef.
Toch heeft de werkgroep doorgezet. Soms met goede moed, soms met frisse tegenzin. Met elkaar maakten we een ‘verandertheorie’ waarin we beschreven wat er aan de hand was in de wijk en wat nodig was. We presenteerden de verandertheorie tijdens een Policy Lab aan de wethouder, managers, beleidsmakers en professionals van de gemeente, politie, onderwijs, wonen, zorg en welzijn en de vrijwilligers van wijkvereniging. Ook ontwikkelden we drie experimenten. Twee om contact te leggen met gezinnen en sleutelfiguren en één om beleid en uitvoering beter op elkaar af te stemmen.
Daar maak je soms te weinig tijd voor
We zijn inmiddels een jaar verder en het gaat eigenlijk best goed. De fase van experimenteren geeft duidelijk veel meer energie dan het verzamelen en nadenken over data en theorieën. De professionals zijn creatief en hebben diverse laagdrempelige experimenten met elkaar uitgevoerd. Gezinnen komen wel als er iets leuks te doen is. Zoals tijdens een rommelroute en een stoepkrijtfestival. Beiden waren op initiatief van een wijkbewoner. Ouders waren enthousiast en gaven aan hoe leuk het was om een keer een activiteit samen met hun kind te doen. Zoals een van de ouders zei: ‘Daar maak je soms te weinig tijd voor’.
Wat hielp is dat we de tijd konden nemen om te investeren in relaties en in wederzijds vertrouwen. Niet iedereen heeft hetzelfde tempo of ziet op hetzelfde moment de meerwaarde van het onderzoek en de gezinsactiviteiten. Het was belangrijk om elkaar goed te leren kennen, om geduld te hebben, en te achterhalen waarom partners soms weerstand hadden om mee te doen.
Diepte-investering
Het was bijzonder om te zien dat de professionals zich kwetsbaar durfden opstellen en onderwerpen durfden te bespreken die lastig zijn en die samenhangen met hun eigen functie en opdracht. Het was belangrijk om hier de tijd voor te nemen. Een andere succesfactor was de steun van de gemeente en de organisaties die meewerkten.
Eén van de experimenten is een Beleidstafel. Hier worden lastige praktijkcasussen van de werkgroep in vertrouwen besproken met een groep van zeven ambtenaren op het gebied van jeugdzorg, sociale veiligheid, kansrijke start en sociale basis. Het doel is leren van elkaar. Hoe stem je af tussen beleid en uitvoering? Beleid en opdrachten raken vaak meerdere partijen en dat vraagt om integrale samenwerking en gezamenlijk eigenaarschap.
Deze werkwijze geeft energie en zelfvertrouwen bij de professionals en ambtenaren. We leren met elkaar en ontdekken nieuwe wegen. Het kostte tijd om met elkaar op gang te komen, maar deze diepte-investering werkt en zorgt voor verbinding, verdieping en vertrouwen. En wat het mooiste is: we bereiken meer gezinnen en weten beter waar ze behoefte aan hebben.
Margreet Adam is onderzoeker bij de Hogeschool Leiden. Momenteel werkt ze met verschillende wijkpartners aan het Bloesem-project ‘Countering Syndemic Vulnerability’ in de wijk Stevenshof in Leiden. Ze heeft een achtergrond in Social Work en Verpleegkunde.